Giỏ hàng

Dinh dưỡng cho bệnh nhân COPD - Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính

Suy dinh dưỡng trong các bệnh phổi tiến triển như bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD)xơ phổi vô căn (IPF) là một vấn đề phức tạp và đa yếu tố phản ánh tính phức tạp của các tác động lẫn nhau của tình trạng viêm hệ thống dẫn đến suy mòn, thiếu dinh dưỡng do ăn uống kém và giảm sức bền tập luyện do chứng teo cơ ở người già (sarcopenia) và khó thở.

Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, hay gọi tắt là COPD, thường liên quan trực tiếp đến các vấn đề dinh dưỡng. Ví dụ: nhiều bệnh nhân COPD có nhu cầu cao về năng lượng do tình trạng gia tăng hoạt động thở và cơ thể sử dụng nhiều năng lượng hơn. Đồng thời, các triệu chứng điển hình có thể gây khó khăn trong việc cung cấp dinh dưỡng bình thường cho bệnh nhân như: khó thở khi ăn hoặc cảm giác thèm ăn trở nên rất thấp (mất vị giác) do nguyên nhân nhiễm trùng. Nếu nhu cầu năng lượng của bệnh nhân không được đáp ứng, bệnh nhân có thể sụt cân, kèm yếu ớt và bơ phờ. Điều này không chỉ có ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng cuộc sống mà còn ảnh hưởng đến tình trạng tiến triển bệnh COPD.

Tổng thống Bồ Đào Nha Marcelo Rebelo De Sousa luôn tin dùng Fortimel (Danone Nutricia, Ollin Global)

  • Suy dinh dưỡng kèm mất cơ ở bệnh nhân mắc bệnh phổi tiến triển được gọi là hội chứng suy mòn phổi. Bệnh nhân gặp hội chứng suy mòn phổi có những biểu hiện điển hình như sụt cân và mất cơ, mặc dù một vài bệnh nhân bị mất cơ nhưng cân nặng không giảm. Suy mòn phổi có liên quan đến sự suy giảm chức năng và gia tăng tỷ lệ tử vong.
  • Các khái niệm về suy dinh dưỡng, suy mòn phổi, và chứng teo cơ ở người già những yếu tố quan trọng nhằm nắm được các rối loạn về chức năng cơ trong bệnh phổi tiến triển. 
    • Suy dinh dưỡng là một thuật ngữ gồm ảnh hưởng của quá trình nuôi ăn và quá trình dị hóa của cơ thể, bằng cách gộp các yếu tố từ hai nhóm đặc điểm: nhóm đầu tiên là các yếu tố như sụt cân nhanh, chỉ số khối cơ thể (BMI) thấp hoặc mất cơ; và nhóm thứ 2 liên quan đến việc giảm lượng thức ăn hoặc liên quan đến tình trạng viêm do bệnh mãn tính hoặc chấn thương.
    • Suy mòn kết hợp giảm cân > 5% trong 12 tháng qua cùng với các yếu tố như giảm sức mạnh cơ bắp, mệt mỏi, chán ăn, chỉ số khối cơ thấp (FFMI), tăng các chỉ dấu viêm, thiếu máu và albumin huyết thanh thấp.
    • Chứng teo cơ ở người già (sarcopenia) được định nghĩa là khối lượng cơ xương thấp và giảm chức năng cơ (ví dụ: sức nắm cơ tay yếu hoặc tốc độ dáng đi chậm).
  • Cơ chế bệnh sinh của suy giảm oxy phổi có thể do nhiều yếu tố, bao gồm những thay đổi trong chuyển hóa và lượng calo, lão hóa, lười vận động, thiếu oxy mô, viêm nhiễm, sử dụng thuốc và có thể do khuynh hướng di truyền.
  • Sự hiện diện của suy mòn phổi được xác định theo phương pháp truyền thống đánh giá trọng lượng <90% trọng lượng cơ thể lý tưởng hoặc chỉ số khối cơ thể BMI ≤20). Nếu các biện pháp tiên tiến có khả dụng để tính toán chỉ số khối cơ nạc (LBMI), các ngưỡng được sử dụng là LBMI <17 ở nam và <14 ở nữ.

Khuyến nghị cho liệu pháp can thiệp dinh dưỡng

Mục tiêu của liệu pháp can thiệp dinh dưỡng cho bệnh nhân COPD là hạn chế tình trạng sụt cân và duy trì tình trạng dinh dưỡng tốt ở bệnh nhân. Nhìn chung, các chuyên gia khuyến nghị bệnh nhân nên được cung cấp một chế độ ăn nhiều calo để đáp ứng đủ năng lượng cho việc thở của cơ thể.

  • Đối với những bệnh nhân bị suy dinh dưỡng liên quan đến bệnh phổi tiến triển,bệnh nhân được cung cấp các chất bổ sung dinh dưỡng cho thấy lợi ích khiêm tốn trong việc cải thiện trọng lượng cơ thể, khối lượng nạc và hiệu suất tập luyện (Bằng chứng mức độ 2C).

Việc tăng lượng dinh dưỡng đa lượng thích hợp rất khó khăn ở bệnh nhân mắc bệnh phổi tiến triển do mệt mỏi và khó thở (cản trở việc chuẩn bị và tiêu hoá thức ăn), tiết đờm mạn tính (làm thay đổi mùi vị thức ăn), cơ hoành dẹt (gây cảm giác no sớm), trầm cảm, và các tác dụng phụ của thuốc (ví dụ: buồn nôn, khó tiêu).

Một giải pháp thay thế hợp lý sẽ là hướng dẫn bệnh nhân tối ưu hóa việc lựa chọn thực phẩm để cung cấp đủ lượng calo nhằm đáp ứng mức hao phí năng lượng cơ bản và kích thích tăng cân. Các chiến lược bổ sung để tăng cường lượng calo bao gồm ăn các bữa ăn nhỏ thường xuyên với các thực phẩm giàu chất dinh dưỡng (ví dụ: thực phẩm bổ sung dinh dưỡng dạng lỏng), ăn các bữa ăn ít cần chuẩn bị (ví dụ: có thể chế biến bằng lò vi sóng), nghỉ ngơi trước bữa ăn và uống vitamin tổng hợp hàng ngày.

Nếu trọng lượng cơ thể giảm xuống bất chấp chế độ ăn nhiều calo và không đáp ứng đủ năng lượng và chất dinh dưỡng, những thực phẩm bổ sung dạng uống đặc biệt có thể hỗ trợ việc cung cấp theo nhu cầu. Thức uống y tế chứa năng lượng và chất dinh dưỡng ở dạng nén và thường không tạo thêm thêm gánh nặng cho cơ thể.

  • Thực phẩm bổ sung dinh dưỡng bằng đường uống (ONS) được đánh giá là một phần của chương trình dinh dưỡng đa phương thức trong một thử nghiệm đã chỉ định ngẫu nhiên bệnh nhân COPD lệ thuộc vào oxy để uống 120 mL chất bổ sung dinh dưỡng đường uống (tỉ lệ protein, carbohydrate và lipid lần lượt là 20%, 60% và 20%) ba lần mỗi ngày trong 90 ngày cùng với tập thể dục và giáo dục sức khỏe hoặc chỉ với thành phần giáo dục sức khỏe. Chỉ số khối cơ thể (BMI), khả năng chịu tập thể dục và chất lượng cuộc sống (ở phụ nữ) được cải thiện.

Liệu pháp dinh dưỡng bằng thức ăn uống giàu calo nên được kết hợp với hoạt động thể chất thường xuyên (thể thao trị liệu). Bằng cách này, trọng lượng cơ thể và khối lượng cơ có thể được tăng lên và có thể tăng khả năng phục hồi nói chung.

  • Tập thể dục đã được chứng minh là cải thiện hiệu quả của liệu pháp dinh dưỡng và kích thích sự thèm ăn. Nên khuyến khích bệnh nhân tham gia chương trình phục hồi chức năng phổi để tăng sức bền khi tập luyện.

Các biện pháp can thiệp khác

Đối với những bệnh nhân bị suy mòn phổi không thể tăng cân bằng các biện pháp can thiệp trên, chúng tôi đề nghị dùng thử megestrol acetate (tùy chọn của chúng tôi) hoặc oxandrolone (Bằng chứng mức độ 2C). Vì các chất tương tự progesterone và steroid đồng hóa có ít hoặc không có tác động đến khả năng tập luyện và có khả năng gây ra các tác dụng phụ, nên đánh giá hiệu quả của chúng trong việc tăng cân ở từng bệnh nhân và ngừng thuốc nếu không có lợi. 

Ngoài việc tăng cường dinh dưỡng và tập thể dục, các biện pháp can thiệp đồng thời gồm các bước để giảm việc thở (ví dụ: thuốc giãn phế quản), cải thiện việc cung cấp oxy (ví dụ: liệu pháp oxy) và kiểm soát tình trạng viêm, nếu được chỉ định (ví dụ: glucocorticoid dạng hít).

 

Biên tập viên: Dược Sĩ Đỗ Trần Giang Sơn

Nguồn: 1. https://www.uptodate.com 2. https://www.nutricia.de